INEA heeft gereageerd op de internetconsultatie van het conceptwetsvoorstel Wet afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel.
INEA ondersteunt interlandelijk geadopteerden met vragen over hun adoptie en afkomst, met bijzondere aandacht voor degenen die problemen ervaren rondom hun adoptie. Vanuit deze rol vervult INEA een belangrijke signaalfunctie. Ervaringen en knelpunten uit de praktijk worden verzameld, geduid en gedeeld om bij te dragen aan betere wetgeving, uitvoering en maatschappelijke bewustwording.
Met deze reactie brengt INEA haar expertise ten aanzien van de ervaringen en behoeften van interlandelijk geadopteerden onder de aandacht van beleidsmakers en andere betrokken partijen.
In haar reactie spreekt INEA waardering uit voor het wetsvoorstel. De voorgenomen afbouw van interlandelijke adoptie en de aandacht voor identiteitsherstel worden gezien als een belangrijke en positieve stap vooruit. Het voorstel laat zien dat er concrete verbeteringen worden voorgesteld, bijvoorbeeld op het gebied van naamswijziging.
INEA benadrukt dat een grote groep geadopteerden met deze voorstellen niet of slechts beperkt wordt geholpen. Juist mensen met onvolledige, foutieve of ontbrekende dossiers, of met vermoedens van misstanden rondom hun adoptie, blijven buiten beeld. Volgens INEA is verdere verbreding nodig om recht te doen aan deze groep.
In de consultatiereactie richt INEA zich voornamelijk op de voorgestelde wettekst: wat positief is en welke onderdelen nog aanvulling of verduidelijking behoeven. Niet alle artikelen worden daarbij afzonderlijk besproken. Onderwerpen die buiten de directe reikwijdte van het wetsvoorstel vallen, maar wel van belang zijn voor geadopteerden, blijven onderdeel van de bredere inzet van INEA in gesprekken met stakeholders.
Korte samenvatting van aandachtspunten:
Opneming begrip ‘informatie over de ontstaansgeschiedenis’
Het begrip informatie over de ontstaansgeschiedenis verdient de voorkeur boven de term als ‘afstammingsinformatie’. Dit omdat het niet enkel ziet op de biologische afstamming, maar ook om de bredere context, zoals hoe een gezin is ontstaan, de omstandigheden rond de adoptie en welke instanties en personen betrokken waren. Door deze term in de wet op te nemen en duidelijk te definiëren, wordt die bredere betekenis vastgelegd en wordt het juridische kader voor betrokken instanties en organisaties verduidelijkt.
Afbouw interlandelijke adoptie en uitzonderingen
Het wetsvoorstel bevat een tijdelijke uitzondering voor adoptie van broertjes en zusjes. INEA vraagt om meer duidelijkheid en zorgvuldigheid bij de uitvoering hiervan, onder meer over bewijs van biologische verwantschap en de expliciete landenkeuze waaruit broertjes en zusjes geadopteerd kunnen worden. Transparantie en rechtszekerheid zijn hierbij essentieel.
Periodieke landenanalyse in kader van afbouw interlandelijke adoptie
Het is aan te raden om een wettelijk kader vast te leggen voor het uitvoeren van periodieke landenanalyses in het kader van zorgvuldige afbouw van interlandelijke adoptie. Dit mede in het licht van internationale ontwikkelingen waarbij andere landen de samenwerking per direct hebben stopgezet met bepaalde landen waar Nederland nog uit adopteert.
Toegang tot dossiers en informatie over afkomst
INEA verwelkomt dat het recht op inzage in adoptiedossiers wettelijk wordt verankerd. Tegelijk vraagt zij aandacht voor het duurzame behoud van de dossiers, als ook de toegankelijkheid van dossiers, het eventueel kunnen toevoegen van aanvullende/nieuwe informatie aan bestaande adoptiedossiers en voor de mogelijkheid tot passende begeleiding bij inzage van de adoptiedossiers.
Naamswijziging en identiteitsherstel
De vereenvoudiging van naamswijziging is een belangrijke verbetering, maar bereikt volgens INEA slechts een deel van de doelgroep. Veel geadopteerden beschikken niet over de benodigde documenten. INEA pleit daarom voor ruimere bewijsregels (bijvoorbeeld gebruik van DNA-onderzoek) en voor kosteloze voor- en achternaamswijziging als structurele herstelmaatregel voor geadopteerden.
Werkgroep ‘Erkenning’
INEA pleit onder meer voor een werkgroep ‘erkenning’ binnen de Centrale Autoriteit, die geadopteerden kan ondersteunen bij het onderzoeken van situaties waarin vermoedens van onregelmatige adoptie bestaan. Een vergelijkbare aanpak bestaat al in België (Vlaams Centrum voor Adoptie). Daarnaast zouden zij geadopteerden kunnen ondersteunen bij het achterhalen van oorspronkelijke geboortegegevens indien deze niet uit adoptiedossiers te achterhalen zijn.
Herroeping van adoptie
INEA steunt het schrappen van de herroepingstermijn, zodat herroeping ook op latere leeftijd mogelijk wordt. Wel vraagt zij om duidelijkheid over de positie van minderjarigen en om passende waarborgen, zodat hun belangen en rechtspositie goed zijn beschermd.
Ontbrekende herstelvoorzieningen
Volgens INEA blijft het wetsvoorstel te veel beperkt tot procedurele verbeteringen. Structurele herstelmaatregelen ontbreken, zoals:
· waarheidsvinding en herstelonderzoek bij onjuiste of ontbrekende dossiers;
· structurele inzet van DNA-onderzoek;
· adoptiesensitieve psychologische ondersteuning;
· de mogelijkheid voor geadopteerden om hun oorspronkelijke nationaliteit te herstellen zonder verlies van de Nederlandse nationaliteit;
· wettelijke verlofregelingen voor rootsreizen en rouw bij overlijden van biologische oudersIn het Nederlands gebruiken we veel verschillende woorden voor ouders na afstand en adoptie. Iedereen gebruikt eigen woorden voor deze relaties en geeft een eigen betekenis aan deze woorden. Dat betekent dat twee personen hetzelfde woord op een andere manier kunnen interpreteren en gebruiken. Ook kunnen verschillende woorden, verschillende emoties oproepen. Dat betekent dat hetzelfde woord voor twee mensen anders kan voelen. Via een vragenlijst onderzocht INEA welke woorden we als expertisecentrum interlandelijke adoptie in wording het beste kunnen gebruiken. De uitkomst hiervan helpt ons om bepaalde woorden te kiezen. We zijn ons ervan bewust dat elk woord dat we uiteindelijk kiezen voor iedereen persoonlijk voordelen en nadelen kan hebben. We volgen als INEA de huidige maatschappelijke en wetenschappelijke discussie rondom het gebruik van taal met veel aandacht en blijven ons taalgebruik, in samenspraak met de Redactieraad en de Adviesraad, evalueren en waar nodig aanpassen.;
Conclusie
INEA ziet het wetsvoorstel als een veelbelovende start, maar benadrukt dat verdere verbreding en verdieping nodig zijn. Alleen met aanvullende herstelmaatregelen en structurele ondersteuning kan daadwerkelijk recht worden gedaan aan de ervaringen, rechten en behoeften van interlandelijk geadopteerden.
