Op 22 september 2026 heeft de Tweede Kamer ingestemd met een amendement op de Archiefwet. Een amendement is een voorstel om een wet aan te passen. Met dit amendement komt in de Archiefwet te staan dat het belang van geadopteerden en hun nakomelingen om hun dossier in te zien in principe zwaarder weegt dan de privacy van anderen.
Wij zijn blij dat dit amendement is aangenomen. Het is een goede stap: zo wordt erkend hoe belangrijk het voor geadopteerden en hun familie is om hun adoptiedossier te kunnen inzien. Het amendement sluit aan bij de standpunten die wij eerder hebben ingenomen in onze reactie op het conceptwetsvoorstel ‘Wet afbouw interlandelijke adoptie en vereenvoudiging identiteitsherstel’ (afgekort: Waiavi). Onze reactie op dat conceptwetsvoorstel gaven we via de internetconsultatie. Toch hebben we ook twee kritische punten over het amendement op de Archiefwet. Die gaan over de woorden die het amendement gebruikt en over de vraag waar adoptiedossiers in de toekomst worden bewaard.
Een recht dat in de wet staat
Dankzij het amendement bevat de Archiefwet straks een regel voor situaties waarin een geadopteerde het Nationaal Archief om informatie vraagt over zijn of haar afkomst en over bloedverwanten. De archiefmedewerker moet dan het belang van de geadopteerde in principe zwaarder laten wegen dan de privacy van anderen.
In het conceptwetsvoorstel Waiavi staat een vergelijkbare regel. Maar die geldt alleen voor dossiers die nog niet zijn afgesloten en die bij de de Centrale Autoriteit Internationale Kinderaangelegenheden liggen. Doordat de regel nu ook in de Archiefwet komt, geldt hij breder. Zo wordt het belang van geadopteerden bij het inzien van hun dossier beter erkend en sterker gemaakt.
De AVG hoeft geen obstakel te zijn
Tijdens het debat in de Tweede Kamer raadde minister Letschert (OCW) het amendement af. Zij wees daarbij op de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), een privacywet. De minister verwacht dat er in de praktijk weinig verandert voor geadopteerden, omdat de beperkingen uit de AVG blijven gelden.
Wij delen die zorg niet. De AVG zegt zelf dat het recht op bescherming van persoonsgegevens moet worden afgewogen tegen andere grondrechten. Het recht van geadopteerden om te weten waar ze vandaan komen, is zo’n grondrecht. Ook de Hoge Raad heeft bepaald dat het belang van een kind om zijn afkomst te kennen in principe zwaarder weegt dan de privacy van een ouder. Doordat de regel nu duidelijk in de Archiefwet staat, is het ook duidelijk dat de AVG het recht op inzage niet automatisch hoeft te beperken.
Wij begrijpen dat er soms toch voorrang moet kunnen zijn voor de privacy van iemand anders. Het amendement betekent dus niet dat er nooit meer informatie over anderen onleesbaar kan worden gemaakt in een adoptiedossier. Wel hopen we dat archiefmedewerkers zich door het amendement beter bewust worden van hoe belangrijk inzage is voor geadopteerden en hun nakomelingen. En dat zij daardoor meer informatie laten inzien.
Ook aandacht voor kinderen en kleinkinderen
De regel uit het amendement geldt ook voor nakomelingen van geadopteerden, zoals hun kinderen en kleinkinderen. In de toelichting bij het conceptwetsvoorstel Waiavi staat ook dat nakomelingen een groot belang hebben. Maar alleen in het amendement op de Archiefwet is dit echt in de tekst van de wet opgenomen.
Kritische punten: gebruikte woorden en bewaren van dossiers
De regel uit het amendement gaat alleen over dossiers die bij het Nationaal Archief liggen. Maar er zijn veel meer organisaties en personen die adoptiedossiers bewaren. In het conceptwetsvoorstel Waiavi staat het voorstel om zoveel mogelijk adoptiedossiers bij het Nationaal Archief onder te brengen. Het is nog niet duidelijk of dat ook echt gaat gebeuren. Wij hebben eerder al getwijfeld of het Nationaal Archief wel de beste plek is om adoptiedossiers te bewaren. Wij vinden in elk geval dat alle organisaties die dossiers bewaren, dezelfde duidelijke regels moeten gebruiken voor inzage. Dan krijgen geadopteerden en hun nakomelingen overal op dezelfde manier toegang tot de informatie waar ze recht op hebben.
Daarnaast vinden wij het belangrijk dat zoveel mogelijk informatie onder ‘een adoptiedossier’ valt. Daarom willen wij dat in alle wetten hetzelfde brede begrip wordt gebruikt: ‘informatie over de ontstaansgeschiedenis’. In het conceptwetsvoorstel Waiavi is aandacht voor dit begrip. In de tekst en de toelichting van het amendement op de Archiefwet niet.
Zorgvuldig voor iedereen
Met dit amendement wordt een stap gezet in de erkenning van het recht van geadopteerden en hun nakomelingen om te weten waar ze vandaan komen. Om dit in de praktijk goed te laten werken, zijn duidelijke en overal gelijke begrippen nodig. Ook moeten adoptiedossiers zorgvuldig worden beheerd. Alleen als wetten, beleid en praktijk goed op elkaar aansluiten, krijgen geadopteerden en hun nakomelingen echt toegang tot de informatie die zo belangrijk voor hen is.
