Het college van bestuur van de Universiteit voor Humanistiek heeft na voordracht van INEA Elvira Loibl benoemd tot bijzonder hoogleraar Erkenning, Dialoog en Herstel na Interlandelijke Adoptie. De leerstoel is gevestigd door INEA expertisecentrum interlandelijke adoptie. Elvira Loibl zal zich richten op zowel onderzoek naar het erkennen van in het verleden plaatsgevonden misstanden rondom interlandelijke adoptie, als op de wijze waarop het herstel kan plaatsvinden; zowel op individueel als op maatschappelijk niveau.
Elvira Loibl over de bijzondere leerstoel: “Met deze leerstoel wil ik een bijdrage leveren aan juridische duidelijkheid en consistentie bij het adresseren van de complexe vragen rond staatsverantwoordelijkheid en herstel. Daarnaast wil ik de rol van geadopteerden versterken door hun stemmen en behoeften centraal te stellen in het debat, en een brug slaan tussen de overheid en geadopteerden om zo een constructieve dialoog te bevorderen. Mijn doel is om met deze kennis beleidsdebatten beter te informeren, het bredere maatschappelijke gesprek te stimuleren en samen te zoeken naar betekenisvolle vormen van erkenning en herstel.”
Nieuw onderzoek en uitbreiding kennis
INEA heeft bij haar oprichting de opdracht gekregen om de wetenschappelijke infrastructuur rondom interlandelijke adoptie een nieuwe impuls te geven. De leerstoel is in het leven geroepen om onderzoek, onderwijs en de kennisoverdracht op het gebied van erkenning, dialoog en herstel rondom interlandelijke adoptie te bevorderen. Deze leerstoel heeft als ambitie om de desbetreffende, interdisciplinaire, wetenschappelijke kennis samen te brengen en te verdiepen. James Timmermans, manager INEA: “Door financiering van deze leerstoel ontstaat de mogelijkheid om nieuw onderzoek te doen en kennis over afstand en interlandelijke adoptie uit te breiden. Dit is niet alleen goed voor de wetenschap, maar ook voor de praktijk, omdat het bijdraagt aan het verbeteren van de zorg en ondersteuning voor geadopteerden.”
Relationeel perspectief
De leerstoel is gevestigd aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) in Utrecht. De leerstoel werkt vanuit de benadering van Transformative Justice, dit is een benadering van de vakgroep Historical Memory and Transformative Justice aan de UvH. “Dit kader richt zich op de vraag onder welke voorwaarden erkennings- en herstelmaatregelen echt een verschil kunnen maken voor het leven van diegenen die slachtoffer zijn gemaakt van historisch onrecht, inclusief hun naasten en nakomelingen”, aldus hoogleraar Nicole Immler: “Het is een relationeel perspectief dat uitgaat van het idee dat erkenning en herstel systemisch zijn. Dat betekent dat het perspectief van getroffenen en betrokkenen, net als de rol van instituties, onderdeel zijn van onderzoek.”
Over Elvira Loibl
Elvira Loibl is universitair docent Criminologie en Strafrecht aan de Universiteit Maastricht. Zij doet al meer dan tien jaar onderzoek naar interlandelijke adoptie, waarbij zij het onderwerp benadert vanuit verschillende perspectieven, waaronder mensenrechten, familierecht, antropologie, criminologie en strafrecht. In 2019 promoveerde zij op een criminologische studie naar de factoren binnen het Duitse en Nederlandse adoptiesysteem die illegale interlandelijke adopties mogelijk maken en in de hand werken. Meer recent richt haar onderzoek zich op de nasleep van illegale interlandelijke adopties, in het bijzonder op de verantwoordelijkheid van ontvangende staten, waaronder Nederland, om vormen van herstel te bieden en de vraag hoe de geleden schade voor geadopteerden en hun biologische families effectief kan worden erkend en geadresseerd. Elvira wordt regelmatig geraadpleegd door overheden en commissies die onderzoek doen naar interlandelijke adopties in het verleden, en haar wetenschappelijke werk wordt veelvuldig aangehaald in officiële onderzoeken en rapporten.
Verbinding en Dialoog
Voor de bekleding van de leerstoel is gezocht naar een hoogleraar die oog heeft voor de verschillende ervaringen en perspectieven van betrokkenen en die probeert via interdisciplinaire kennis verbindingen te leggen en de dialoog aan te gaan. James Timmermans: “Dr. Loibl heeft overtuigend laten zien hoe zij haar juridische en criminologische achtergrond wil verbinden met een bredere, interdisciplinaire benadering van herstel en erkenning. Ze stelt daarbij maatschappelijk en wetenschappelijk relevante vragen: wat betekent schade werkelijk? Wat staat goed herstel in de weg? En hoe ver reikt collectieve verantwoordelijkheid? Daarbij beweegt haar werk zich langs twee sporen: de civielrechtelijke lijn en de moreel-normatieve lijn. Juist deze verbreding – van objectieve naar subjectieve schade – is van grote waarde. Ze ziet het huidige historische momentum van civiele rechtszaken niet als eindpunt, maar als startpunt voor maatschappelijk en academisch gesprek.”
Shiko Boxman, lid van de benoemingscommissie: “Vanuit het adoptieveld is [adoptie] sensitiviteit noodzakelijk. We hebben met verschillende krachten in het veld rekening moeten houden. Dat was geen gemakkelijke opgave, maar ik ben ervan overtuigd dat Elvira Loibl met haar kennis van en haar scherpe gevoel voor sensitiviteit voor het veld, de functie van bijzonder hoogleraar kan vervullen op een wijze die de doelgroep verbindt.”
Academische onafhankelijkheid
De aankomende tijd wordt het curatorium ingesteld, dit bestaat uit een viertal leden, bestaande uit drie hoogleraren, waarvan twee hoogleraren van de UvH, één hoogleraar aangedragen door INEA en een vierde persoon die wordt aangedragen door INEA. Een curatorium ziet toe op de werkwijze van de hoogleraar.
Hoewel de positie als bijzonder hoogleraar wordt gefinancierd door INEA, liggen de benoeming en alle academische verantwoordelijkheden bij de Universiteit voor Humanistiek. Dit betekent dat de hoogleraar gebonden is aan dezelfde normen van academische vrijheid en integriteit als iedere andere hoogleraar. INEA heeft als financierende organisatie geen invloed op de onderzoeksagenda of publicaties. Waarborgen zoals transparantie van financiering, toezicht door de universiteit en strikte integriteitsregels zorgen ervoor dat de onafhankelijkheid van de bijzonder hoogleraar als wetenschapper volledig beschermd blijft.
Elvira Loibl zal op korte termijn ronde tafelsessies organiseren, waarin zij zich presenteert en in gesprek gaat met betrokkenen. De opgehaalde informatie wordt gebruikt voor de ontwikkeling van het meerjarenbeleidsplan.
Wat is een bijzonder hoogleraar?
In Nederland is een bijzonder hoogleraar meestal een deeltijdfunctie aan een universiteit, gefinancierd door een externe organisatie zoals een stichting, beroepsvereniging of NGO. Het doel is om expertise in te brengen over een specifiek onderwerp dat niet volledig wordt behandeld door de reguliere hoogleraren van de universiteit. Deze benoemingen duren meestal enkele jaren en kunnen worden verlengd. Ze bieden studenten en onderzoekers toegang tot gespecialiseerde kennis en verbinden de universiteit bovendien nauwer met de samenleving. Hoewel de positie als bijzonder hoogleraar wordt gefinancierd door INEA, liggen de benoeming zelf — en alle academische verantwoordelijkheden — volledig bij de Universiteit voor Humanistiek. Dit betekent dat de hoogleraar gebonden is aan dezelfde normen van academische vrijheid en integriteit als iedere andere hoogleraar. INEA heeft als financierende organisatie geen invloed heeft op de onderzoeksagenda of publicaties. Waarborgen zoals transparantie van financiering, toezicht door de universiteit en strikte integriteitsregels zorgen ervoor dat de onafhankelijkheid van de bijzonder hoogleraar als wetenschapper volledig beschermd blijft.
